سیری در جاپلق

سیری در جاپلق

 

بخش تاریخی جاپلق با دوهزار و هشتصد  سال پیشینه تاریخی – فرهنگی مستند ، با آب و هوایی معتدل تا سرد و مرطوب ، در غرب مرکزی ایران و در شمال رشته کوههای زیبای  اشترانکوه واقع گردیده است.

 

سرزمینی صاف و هموار که کوههای بلند چون حصاری اطراف آنرا احاطه نموده و زمینهای حاصلخیزش چونان باغی  بهاری تنوعی از گیاهان و رستنی های زندگی بخش را بر ساکنان مهربان آن می بخشد. روستاهای پراکنده در دشت جاپلق مانند کدوهای این مزرعه در هر کناری خودنمایی میکند تا هر رهگذر و جهانگردی را به خود جذب نماید و دیدنی ها و زیبایی های محلی خود را به رخ آنان بکشد.

 

تپه ماهورهای این دیار با قامتی شکسته و پشتی خمیده به مانند پیرزنی کهنسال ، گذر هزاران سال پیش را به روایت میکشد و گویی با صدایی لرزان خاطرات رنگباخته قدیم را برای هر بیننده ای نقل میکند.هر کناری از این بخش روایتگر دوره ای از تاریخ گردیده و گذر یونانی و عرب و مغول را یادآور میشوند  تا در این میان با روایتی جاودان ، رفتن آنان و ماندن ایران را به گوش همگان برسانند.

 

زمین های پست و هموار جاپلق کاسه گدایی را مقابل قامت برافراشته و سترگ اشترانکوه  با شکوه ، گرفته تا از خلعت برفی و سخاوتمند آن جرعه ای آب گوارا تمنا کند تا گیاهان تشنه و کشاورزان خسته را جانی تازه بخشد. اشترانکوه این ابرکوه شصت میلیون ساله با دست ها و قامت برافراشته اش ابرهای حیاتبخش آسمان را گرفته و می پیچد تا آب گوارایی بر سر و روی جاپلق بپاشد.

 

و این شهر ازناست که  سالها چونان طفلی کوچک بر دامان مادر خود ، اشترانکوه  آرمیده  و اکنون به جوانی جویای نام تبدیل شده است. مردم ازنا هر صبح  چشم خود را بر قامت سرافراز اشترانکوه میگشایند ، شاید زاویه ای تازه از دره ها و قلل بلند اشترانکوه پیدا کنند که تا به حال ندیده بودند.

 

میخواهیم به سیرو سفر در بخش جاپلق(japelaq)،(japelagh) مرکزی برویم. جاپلق یا گاپهله (ghapahle) نام منطقه ای باستانی و کهن است که بنا به مستندات آشوری دارای قدمت 2850 ساله یعنی 850 قبل از میلاد میباشد. این منطقه  ازشهرهای خوانسار و گلپایگان شروع شده و شمال الیگودرز، تمامی شهرستان ازنا ، شمال دورود و بروجرد ، تا ملایر و اراک و از آنجا تا دشت های ساوه را شامل میشده  و به دلایلی به شهرستان های ازنا ، شازند و خمین محدود شده است .این ناحیه از جاپلق دارای زمینهای پست و هموار و حاصلخیز است که کشاورزی و کاشت محصولات متنوع  در آن دارای رونق بسیار زیادی است. گرچه این منطقه در اولین نگاه منطقه ای خشک و کوهستانی به نظر میرسد ولی به یمن بارش های فراوان و نیز حفر چاههای کشاورزی و توجه به زراعت منطقه بسیار خوبی برای بیابانگردی و توریست میباشد. گردش و توریسم در این منطقه از این روی مورد توجه است که با این سفر میتوان مناطق مهم کشاورزی ، باغات و تاکستانها، تنوع گیاهی و جانوری فراوان و از همه مهمتر مناطق تاریخی و روستاهای باستانی و مردمانی کوشا و صبور را یکجا و باهم تماشا کنیم.  منطقه جاپلق مرکزی همانطور که از نامش پیداست در مرکزیت جاپلق قرار گرفته و از مناطق و شهرهای اطراف میتوان به آن سفر کرد.از شهر ازنا ، شمال الیگودرز ، جنوب غربی خمین ، شمال شرقی دورود ، شرق بروجرد و جنوب اراک  میتوان وارد این منطقه شد.

 

ما سفرمان خود را از جنوب ازنا آغاز میکنیم و فعلا در محدوده شهرستان ازنا به گردش میپردازیم .ازمنطقه چالسپار(chales par) عبور کرده تا از کنار تپه باستانی چغاقونی ( چغا= تپه ، قونی = قاآنی )عبور کنیم. بعد از گذر از کنار روستاهای چغازال (choghazal) و برجله(borjele) وارد روستای دولت آباد(dowlat abad) میشویم .روستای دولت آباد یکی از روستاهای زیبای منطقه ازنا میباشد که مردمانی کوشا و کشاورز پیشه دارد .دولت آباد اولین روستای منطقه است که سالها پیش از ورود سیستم مخابرات به شهرستان ازنا دارای ارتباط تلفنی اختصاصی بود!

 

بعد از عبور از این روستا و گذر از مناطق زیبای کشاورزی وارد روستای حشوید(hashevid) میشویم . در روستای حشوید چشم انداز زیبای اشترانکوه به خوبی پیداست و از این مکان میتوان چندین تصویر و عکس زیبا از دامنه های اشترانکوه تهیه کرد.روستای حشوید در منطقه ای پست قرار دارد و آب های زیر زمینی در این روستا سطح بالایی داشته و درچندین منطقه ، مرغزارها و باتلاق های کم عمق و سطحی را تشکیل داده اند . حشوید دارای تنوع گیاهی و جانوری است و اگر خوش شانس باشیم میتوانیم عقاب ها و شاهین های شکاری را که در اشترانکوه آشیانه داشته و برای شکار به این منطقه می آیند مشاهده کنیم.

 

 از روستای حشوید به سمت روستای اشرف آباد(ashraf abad) حرکت کرده و پس از طی  8 کیلومتر به اشرف آباد میرسیم. اشرف آباد روستایی باستانی است که بقایا و خرابه های روستای قدیم در کنار آن قابل مشاهده هستند و بنا به دلایل ناشناخته ای ساکنان آن محل قبلی را ترک کرده وبه محل جدید در1 کیلومتری روستا ی جدید کوچ کرده اند.در این منطقه کوه  شاغیض(شاه غیض) با ارتفاعی متوسط تا بلند  به خوبی پیداست و شکل و شمایل کلی این کوه مانند کوه دماوند در پایین پهن و در بالا نوک تیز است.بعد از گذر از این روستا و در راه رسیدن به برناآباد کوهی عجیب و بدقواره  قرار دارد که اصولا دلایل تشکیل آن ناشناخته است. این کوه کم وسعت  درست در وسط زمین های حاصلخیز قرار گرفته و اطراف آنرا کشت و زرع احاطه کرده  و بر خلاف  کوههای دیگر که در کنار هم قرار دارند ، تک و تنها سر از زمین بیرون آورده است . از این کوه محترم و تنها عبور کرده و از رودخانه فصلی  گذشته  تا به روستای برناآباد(borna abad) برسیم.

 

 برناآباد روستای بسیار حاصلخیزی است که زمین های مرغوب و عالی آن برای کشاورزی همه نوع گیاه  مناسب بوده و ساکنان آنجا از درآمد خوبی برخوردار میباشند.ساکنان آنجا چند سال یکبار برای دریافت جوایز خود برای سطح زیر کشت محصولاتشان درجشنواره های کشوری شرکت میکنند. بیشتر ساکنان برناآباد را ایرانشاهی ها تشکیل میدهند که افرادی کشاورز پیشه و کوشا میباشند. برناآباد را با همه زیبایی ها به سمت مرغ شور ( margh-e-shour) ترک میکنیم و وارد این منطقه پست و مسطح میشویم .

 

این منطقه با قناتها ، باغات و جوی های آبرسانی را از این روی مرغ شور خوانده اند که در گذشته دارای مناطق وسیع و لکه های نمک طعام  ناشی از شستشوی مداوم خاک بوده که در سالیان دراز توسط آب باران در این مکان تجمع یافته است. مرغ شور،منطقه ای بسیار زیبا و دیدنی پست ترین منطقه جاپلق مرکزی است  که با سفر به آنجا احساس میکنیم در بشقاب بسیار بزرگی قرار داریم و روستاهای اطراف از فواصل بسیار دور اطراف ما را احاطه کرده اند. وجود لکه های بزرگ نمک و روستاهای اطراف، این گمان را به ذهن میدهد که شاید این منطقه در هزاران سال پیش دریاچه بوده و روستاهای گرداگرد آن روستاهایی ساحلی بوده اند.در سالهای اخیر بعلت آب فراوان و حاصلخیزی خاک و نیاز روز افزون به محصولات کشاورزی، بخش زیادی از نمک ها و باتلاقهای مرغ شور زهکشی و زراعی گردیده  و زیر محصولات کشاورزی متنوع رفته است. آبهای زیر زمینی در این منطقه به قدری بالا بود که با حفر چاله های یک تا دومتری به آب میرسیدند و با کوبیدن پا به زمین صدایی شبیه به هندوانه شنیده میشد. باتلاقهای مرغ شور در موسم مهاجرت پرندگان مانند فرودگاهی برای استراحت اردک وحشی ، غاز و درناهایی بودند که در این محل اتراق کرده و از اینجا مسیر خود را به سمت جنوب آغاز میکردند و بوته زارهای آن در فصل تابستان زیستگاه مناسبی برای زاد و ولد جانداران و پرندگان بود.

 

مسیر خود را به سمت شمال ادامه میدهیم و از دور تپه بزرگ روستای فین(fin) نمایان میگردد. بعد از طی این مسیر به ابتدای روستای فین میرسیم که در سالهای اخیر متروک گردیده و ساکنان آن به ازنا مهاجرت کرده اند. فین، این روستای بزرگ  به دلیل متروکه شدن، در فصل تابستان میزبان عشایر و کشاورزان فصلی میگردد که برای کشاورزی و اجاره کردن زمین ماهها در این منطقه ساکن میگردند. فین روستایی بسیار زیبایی است که گرداگرد آن را زمین های زراعی و حاصلخیز تشکیل داده و از زیبایی آن همین بس جاده این روستا تا روستای مرزیان (marzian) مانند خیابان های اروپا زیر چتری از درختان تنومند قرار داشت و لابلای آنان بوته های گل رز قرار داشت. اکنون از این فضای سبز زیبا  چیزی جز درختان قطع شده و بوته های سوخته باقی نمانده است.روستای فین دارای چندین راه به روستاهای مختلف ازجمله مرزیان ، فرزیان (farzian)، تازران(tazeran) و مومن آباد است که ما مسیر طازران را انتخاب میکنیم.

ادامه مطلب در پست بعدی...

/ 6 نظر / 36 بازدید
بینام

سلام خوتون در منطقه پستی قرار داریت خجالت نکشییت چونو نوشتیته؟ واقعا که آیم چی بو وه شما

بینام

سلام دوستان مطلب قبلی یه شوخی بود من خودم حشویدی هستم اما ساکن خارج از لرستانم از زحمات شما در شناساندن ازنا به دیگران ممنونم

عباس

با سلام با عکسهایی زیبا از شهرستان ازنا و روستا های اطراف در انتظار شما هستیم... ahkhodavanda.blogfa.com ممنون.

تهران 21

من از تهران ساکن نیاوران روبروی پارک نیاوران در منزل کنار خواهرم نشتسنه واز این سایت دیدن میکنیم ما دانشجوی معدن طلا هستیم 10 روز دیگر به سایتت سر میزنیم اگه عکسی داری بازم بزا ممنون میشم 02122236596منتظر هستم لیلا وعاطفه مرسی

روستای دولت آباد دارای طوایف آسترکی ، گرجی ، موگویی ، لک و عبدالوند می باشد. سه طایفه اول از مسجد سلیمان ، چالسپار ( گرجی های ازنا ) و فریدن می باشند. غلامرضا عبدالوند ، عباس موسوی و عزت اله دهقان که نمایندگان مجلس در بعد از انقلاب بوده اند از روستای مذکور می باشند. من از گرجی های دولت آباد می باشم که ساکن اصفهان می باشیم . از لطف جنابعالی ممنون و سپاسگزارم. لطفا ادامه بدهید.

جلال و مسعود لر بزرگ

خواهش میکنیم در شناساندن کاهی از کوههای نامی و استوار هر چند نزدیک اما مرزها را بشناسید منظور مرز پاچلک و گاپله که از نظر فرهنگ و تمدن بر هیچ کس پوشیده نیست که اصلا قابل قیاص با هم نیستند لطفا برای منطقه گاپله مسائل مختص به خودش را رونمایی کنید.سپاسگزاریم.