حمید صوفی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ حمید صوفی
آرشیو وبلاگ
      اینجا ازناست* (این وبلاگی گردشگری ، تاریخی و اجتماعی است)
سربند در گذر زمان نویسنده: حمید صوفی - جمعه ۱٥ اردیبهشت ۱۳٩۱

برگرفته از سایت حامیان شازند

 

در این مطلب اطلاعات تاریخی درباره گاپله ذکر شده است .

سربند، نام منطقه ی بزرگ کوهستانی است که بین شهرستان های اراک، خمین، خنداب، ملایر، بروجرد، درود، ازنا و الیگودرز و در محل تلاقی استان مرکزی با استانهای همدان و لرستان واقع شده است. سربند در گذشته بیشتر با نام  سیلاخور،جاپلق و بربرود همراه بوده است.

سربند از حیث واژه شناسی، بصورت ترکیب، فقط اسم مکان است. این واژه ترکیب شده است از «سر + بند»در زبان پهلوی «سر» به معنی بالا، ارتفاع، نوک و قله آمده است و واژه «اَسر» = بی سر که الف نفی در اول آن آمده است.

«بند» نیز معانی فراوانی از جمله ریسمان، طناب، کمربند، طومار کاغذ، محل اتصال دارد.

درباره تاریخ سربند اطلاع دقیقی در دست نیست و در کتب تاریخی کهن واژه سربند کمتر دیده می شود به همین دلیل محققان احتمال می دهند سربند در گذشته های دور نام دیگری داشته است اما از مناطق اطراف آن مانند سیلاخور،گاپله یا جاپلق،بروجرد،تیمره،کرج و دژ کهن فرزین بارها در اسناد مختلف شده است از جمله در راحه الصدور و روایه السرور در تاریخ آل سلجوق تألیف راوندی  به مواردی درباره منطقه سربند یعنی محدوده بین سیلا خور، جاپلق تا برج و کرج و وردگرد (بروجرد) در دوران سلجوقیان اشاره شده است. در همین منبع ذیل صفحه 263 چنین آمده است:

«... و در آن وقت که سلطان مسعود از دنیا رفت و ملکشاه به پادشاهی بنشست، سلیمان شاه که هفت سال از دست برادر به قلعه فرزین محبوس بود به تدبیر کوترال (نگهبان قلعه – سرهنگ دژ) قلعه امین الدین مختص از قلعه بزیر آمد و به آذربایجان رفت ...»در صفحه 287 نیز آمده است:

«... به فصل بهار در شهور سنه تسع و ثمانین «وخمس مایه» سلطان عالم به ری رفت و قلعه طبرک را حصار داد و بسته و خراب کرد و ماده آن فتنه از ری برداشت و طمغاج خوارزمی را که کوترال بود کشته به خوارزم بردند و امرای خوارزم را دستگیر کردند و اسیر به قلعه فرزین فرستادند ...»و در صفحه 341 آمده است:

«... ملک محمد از پارس به اصفهان آمد «اینانج» و «صتماز» در خدمت او به راه گاپله (جاپلق) قصد همدان کردند، سلطان واتابک و امیران از پیش باز شدند و به گاپله نزدیکی محروسه فرزین ملاقات افتاد و مصافی سخت برفت...»

در پایین عبارت این جمله آمده است «کان اجتماعهما بنواحی الکرج» از این مطلب چنین مستفاد شده است که جنگ بین جاپلق و کرج ابودلف (آستانه فعلی) بوده و نیز اینکه در آن زمان فرزین مشهورتر از گاپله بوده و جنگ در محدوده سربند اتفاق افتاده است. در سلطنت سلطان طغرل بن ارسلان سلجوقی در مورد سربند و اهمیت قلعه ی فرزین چنین آمده است:

«... و جمال الدین «ای آبه» به جان امان داد تا کس فرستاد و فرزندان را از قلعه فرزین بزیر آورد و کلید به شمس الدین مبارک سپرد که خاصگی و محل اعتماد سلطان بود و سلطان، خزائن و ذخائر و دفاین و اسیران بدانجا می فرستاد و عز الدین فرج از اصفهان و نواحی آن هفتاد خروار خزانه به فرزین فرستاد ...».(راحه الصدور ص 364).

در تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران تألیف عزالدین علی بن الاثیر ذیل حوادث 411 هجری در بیان فتنه ها میان ترک ها و کردها در همدان از منطقه سربند و دژ فرزین سخن به میان رفته است:

«... در این سال شرارت ترک ها در همدان بر سرور خودشان شمس الدوله بن فخر الدوله افزون گردید، پیش از آن هم، چنان شرارت ها از آنان سرزده بودو شمس الدوله برد باری کرده و نه بلکه زبون از جلوگیری آنها بود، پس طمع آنان نیرو یافته به شرارت و جست و خیز شرارت بار بیشتری پرداختند و خواستند  فرماندهان  کوهی (کوهستانی) را بیرون رانند و شمس الدوله زیر بار انجام خواست آنها نرفت. پس تصمیم گرفتند که خود بدون امر شمس الدوله، کار کوهستانیان بسازند، کردها با وزیر شمس الدوله تاج الملک ابی نصر بن بهرام به دژ برچین (فرزین) رفتند، ترک ها بدون التفات به شمس الدوله آنها را در آنجا محاصره کردند، وزیر به ابی جعفربن کاکویه حکمران اصفهان نوشت و از وی طلب یاری کرد و شبی را تعیین نمود که او با سپاهیان به ناگهان، فرا رسد و او هم در همان شب از قلعه بدر آید و ترکها را در فشار و تنگ قرار دهد. ابوجفعر این خواسته را ا نجام داد و دو هزار سوار رزمجو گسیل داشت که جاده ها را فرا گیرند تا خبر به ترکها نرسد و سحرگاهان غفلتاً ترکها را تحت فشار و در تنگنا قرار داده از آن سوی هم وزیر و کوهستانیان از قلعه بزیر آمدند و شمشیر میان آنها بکار انداختند و بسیاری را کشتند و اموالشان گرفتند و هر که از ترکان جان به سلامت برد با تهی دستی نجات یافت.

شمس الدوله هم در همدان با ترکهایی که آنها نزد او باقی مانده بودند همین کار را کرد و آنها را بیرون راند و سیصد نفر از آنان به کرمان رفتند و به خدمت ابوالفوارس بن بهاءلدوله صاحب کرمان وارد شدند ...». از این نوشتار ابن اثیر استناج شده است:

ترکان در قرن سوم هجری به ناحیه سربند راه یافته اند بنابراین رواج زبان ترکی در این منطقه را باید قبل از حمله مغول دانست.رواج زبان ترکی در سربند و دیگر مناطق استان مرکزی را باید بطور یقین پس از اسلام و در قرون سوم و چهارم در نظر گرفت.

  نظرات ()
مطالب اخیر Bird's Sound Of Desert , Azna 2010 صدای پرندگان دشت های ازنا لزوم تدوین طرح تحول شهری ازنا آغاز سال 2014 میلادی منطقه حفاظت شده شامل سفیدکوه سیدمحمد خاتمی با حضور در منزل دکتر حسن روحانی با وی دیدار کرد. فشار خون سربند در گذر زمان زن کوهنورد که به طرز معجزه‌آسایی زنده مانده بود کوهنوردی را از سرگرفت راه‌آهن ازنا با جانفشانی‌ من به ثمر نشست ! نوروز 1391
کلمات کلیدی وبلاگ ازنا (٥) دورود الیگودرز (٢) جاپلق (٢) فرزیان (۱) مومن آباد (۱) سفید کوه (۱) اشتران کوه (۱) لرستان گهر (۱) اشترانکوه (۱) دورود (۱) azna (۱) ایران (۱) لرستان (۱)
دوستان من تبادل لینک منتظران مهدی ازنا وبلاگ چغاگرگ وبلاگ كوهدشت وطنم دلفان نداي زاگرس ازنا نیوز دردهاي كهنه يك شهر خاطرات يك ازنايي شهر من ازنا ازنا ، شهر ياران گروه تاريخ شهرستان ازنــا خبرگزاري كوهستان سرد اليگودرز اولين وبلاگ رسمي روستاي گندمينه مونوگرافي روستاي دوزان ايل ميوند - چهارلنگ بختياري ايل ميوند - چهارلنگ بختياري پايگاه خبري لرنا نفس پاك زاگرس دورود پايتخت طبيعت ايران نازنيني ازدره شهر ازنا شهر غیور مردان بختیاری ازنا خبر اخبار فناوری اطلاعات کلوب مدیران و متخصصان شبکه اجتماعی بهشت من